کدام ژن‌ها افراد را مستعد ابتلا به افسردگی و سایر اختلالات روان‌پزشکی می‌کنند؟

مطالعه‌ای از دانشگاه بارسلونا نزدیک به ۲۰ ژن را شناسایی کرده است که می‌توانند برخی افراد را
نسبت به افسردگی، اضطراب و ویژگی‌های شخصیتی مانند زودرنجی (تحریک‌پذیری) و
روان‌رنجوری (neuroticism) مستعدتر کنند. این ژن‌ها تحت تنظیم ژن RBFOX1 قرار دارند؛
ژنی که به‌عنوان گره مرکزی یک شبکه ژنتیکی مرتبط با فرایندهای اساسی عملکرد مغز عمل می‌کند.
به گفته پژوهشگران، این همپوشانی ژنتیکی میان اختلالات و صفات مختلف می‌تواند توضیح دهد که
چرا این مشکلات اغلب به‌طور همزمان در یک فرد بروز می‌کنند.
پژوهشگران این مطالعه، برو کورماند (Bru Cormand) و نوئلیا فرناندز (Noèlia Fernández)
از گروه ژنتیک، میکروبیولوژی و آمار دانشکده زیست‌شناسی و مؤسسه زیست‌پزشکی دانشگاه
بارسلونا (IBUB)، مؤسسه پژوهشی (IRSJD) و شبکه پژوهشی بیماری‌های نادر اسپانیا
(CIBERER)، می‌گویند: "این یافته‌ها دیدگاه تازه‌ای درباره سازوکارهای زیستی مشترک میان
افسردگی و اختلالات مرتبط با آن ارائه می‌دهند و در آینده می‌توانند به توسعه نشانگرهای زیستی
(Biomarkers) و درمان‌های شخصی‌سازی‌شده کمک کنند."
این پژوهش که در مجله Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological
Psychiatry منتشر شده است، با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه گوته فرانکفورت آلمان نیز انجام
شده است.
نقش ژن RBFOX1 به‌عنوان تنظیم‌کننده اصلی یک شبکه ژنی به این معناست که این ژن به‌تنهایی
عمل نمی‌کند و تنها یک اثر مشخص ندارد، بلکه مانند یک رهبر ارکستر عمل می‌کند و زمان و نحوه
فعال شدن یا پردازش بسیاری از ژن‌های دیگر دخیل در عملکرد مغز را هماهنگ می‌کند.
این کشف در مورد اختلالات پیچیده روان‌پزشکی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا بیماری‌هایی مانند
افسردگی، اضطراب یا روان‌رنجوری معمولاً ناشی از عملکرد یک ژن منفرد نیستند، بلکه حاصل
اثرات تجمعی کوچک صدها یا حتی هزاران ژن هستند.
پژوهشگران تأکید می‌کنند: "اگر تنظیم‌کننده مرکزی مانند RBFOX1 دچار اختلال شود، می‌تواند
زنجیره‌ای از تغییرات را در چندین فرایند به‌طور همزمان ایجاد کند؛ از جمله رشد نورون‌ها، ارتباط
بین نورون‌ها و تنظیم انتقال‌دهنده‌های عصبی. این موضوع می‌تواند توضیح دهد که چرا این اختلالات
اغلب همراه با یکدیگر دیده می‌شوند."

در این مطالعه، اطلاعات حاصل از مطالعات ارتباط گسترده ژنومی (GWAS)، پیش‌بینی بیان ژن در
مغز، تحلیل شبکه‌های مولکولی و مطالعات بیماری‌های نادر با یکدیگر ادغام شدند تا ژن‌هایی که در
بروز افسردگی و دست‌کم یکی از صفات یا اختلالات مرتبط نقش دارند، شناسایی شوند.

به گفته پژوهشگران: "مطالعه بیماری‌های نادر دیدگاه مکملی ارائه می‌دهد، زیرا امکان شناسایی
ژن‌هایی را فراهم می‌کند که جهش‌های شدید در آن‌ها باعث ایجاد فنوتیپ‌هایی شامل افسردگی یا
اضطراب می‌شود. این موضوع اعتبار زیستی ژن‌های شناسایی‌شده در اختلالات شایع را تقویت کرده
و به اولویت‌بندی ژن‌های مهم کمک می‌کند."
تحلیل جامع داده‌ها در نهایت ۱۹ ژن را که تحت تنظیم RBFOX1 قرار دارند و احتمالاً نقش مهمی در
افسردگی و سایر صفات مرتبط ایفا می‌کنند، شناسایی کرد. در میان این ژن‌ها، پژوهشگران علاوه بر
RBFOX1، سه ژن تنظیم‌کننده مهم دیگر را نیز برجسته می‌کنند: SP4-TCF4-PAX6
این ژن‌ها نیز بیان ژن‌های دیگر را تنظیم می‌کنند. همچنین ژن CADM2 به‌عنوان یکی از ژن‌های
مهم این شبکه معرفی شده است.
به گفته پژوهشگران:
 RBFOX1 با چندین اختلال روان‌پزشکی ارتباط دارد.
 CADM2 با اعتیاد و سایر اختلالات روان‌پزشکی مرتبط است.
 TCF4 با اسکیزوفرنی و بی‌خوابی ارتباط دارد.
 SP4 و PAX6 نیز در مدل‌های حیوانی تحت استرس دچار تغییرات بیان ژنی شده‌اند.
این یافته‌ها درک ما را از سازوکارهای زیستی افسردگی و اختلالات مرتبط افزایش می‌دهند و در آینده
می‌توانند به مواردی مانند شناسایی نشانگرهای زیستی خطر، طبقه‌بندی دقیق‌تر بیماران و توسعه
درمان‌هایی که مسیرهای مولکولی اختصاصی را هدف قرار می‌دهند،کمک کنند.
پژوهشگران معتقدند: "هدف قرار دادن سازوکارهای مشترک می‌تواند به‌طور همزمان چندین اختلالی
را که معمولاً در یک بیمار با هم دیده می‌شوند، بهبود بخشد."
با وجود اهمیت این یافته‌ها، پژوهشگران تأکید می‌کنند که نتایج باید در نمونه‌های مستقل نیز تأیید
شوند. همچنین لازم است تفاوت‌های بین زنان و مردان بررسی شود، زیرا شیوع افسردگی در زنان
بیشتر است.
آن‌ها همچنین پیشنهاد می‌کنند آزمایش‌های عملکردی (Functional Studies) روی ژن‌هایی مانند
CADM2 انجام شود تا مشخص شود تغییرات این ژن‌ها از طریق چه سازوکارهای مولکولی در ایجاد
افسردگی و اختلالات مرتبط نقش دارند. این مطالعات می‌تواند مسیر را برای طراحی درمان‌های
هدفمندتر و مؤثرتر در آینده هموار کند.