خواب فقط دورهای برای استراحت بدن نیست؛ مغز در طول خواب، اطلاعات روزانه را سازماندهی و خاطرات را تثبیت میکند. مطالعهای جدید از پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا، برکلی نشان داده است که اختلال در الگوی امواج مغزی هنگام خواب عمیق با کاهش حافظه رویدادی و تجمع پروتئین tau، یکی از نشانگرهای مهم بیماری آلزایمر، ارتباط دارد. نتایج این پژوهش در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ در مجلهNature Neuroscience منتشر شده است.
یکی از مراحل مهم خواب، خواب non-REM است. در بخش عمیق این مرحله، گروههای بزرگی از نورونها بهصورت هماهنگ خاموش و دوباره فعال میشوند. حاصل این فعالیت هماهنگ، امواج آهستهای است که از نواحی پیشانی مغز آغاز میشوند و در سطح وسیعی از مغز حرکت میکنند. به گفته پژوهشگران، حرکت منظم این امواج برای تثبیت خاطرات اهمیت دارد. در واقع، مغز در خواب عمیق اطلاعاتی را که در طول روز دریافت کرده است، پردازش و بخشی از آنها را به حافظه بلندمدت منتقل میکند. با افزایش سن، پروتئین tau ممکن است در مغز تجمع پیدا کند. اگر این تجمع بیش از حد باشد، میتواند عملکرد سلولهای عصبی و ارتباط میان آنها را مختل کند. در مطالعه جدید، پژوهشگران دریافتند افرادی که در قشر پیشانی مغزشان tau بیشتری داشتند، امواج آهسته خواب در آنها کوتاهتر، نامنظمتر و با هماهنگی کمتر حرکت میکردند.
پژوهشگران این امواج ضعیف و منفرد را “امواج تنها” نامیدند؛ زیرا برخلاف امواج طبیعی خواب عمیق، نمیتوانستند بهصورت منظم در بخشهای مختلف مغز انتشار پیدا کنند. هرچه تعداد این امواج تنها بیشتر بود، عملکرد افراد در یادآوری اطلاعات نیز ضعیفتر بود.
در این پژوهش، فعالیت مغز افراد جوان و افراد مسن هنگام خواب با استفاده از الکتروانسفالوگرافی یا EEG ثبت شد. در افراد جوان، امواج آهسته معمولاً مسافت بیشتری را روی مغز طی میکردند؛ اما در افراد مسن، این امواج کوتاهتر و منفردتر بودند.
همچنین با استفاده از تصویربرداری PET، میزان تجمع tau در مغز بررسی شد. نتایج نشان داد که تجمع بیشتر tau در قشر پیشانی با تخریب الگوی طبیعی امواج آهسته همراه است. شرکتکنندگان همچنین در شب واژههایی را یاد گرفتند و صبح روز بعد آزمون حافظه دادند. افرادی که امواج آهسته منفرد بیشتری داشتند، واژههای کمتری را به یاد آوردند. در بخشی دیگر از مطالعه، میزان tau و amyloid در مایع مغزینخاعی گروه متفاوتی از افراد بررسی شد. این آزمایش نیز الگوی مشابهی را نشان داد: افرادی که امواج آهسته «تنها» بیشتری داشتند، نسبت بالاتری از tau به amyloid داشتند. همگرایی نتایج حاصل از EEG، PET و بررسی مایع مغزینخاعی، شواهد این ارتباط را تقویت میکند.
این پژوهش وجود یک ارتباط مهم میان تجمع tau، اختلال خواب عمیق و کاهش حافظه را نشان میدهد، اما هنوز مشخص نیست کدام عامل زودتر رخ میدهد. ممکن است تجمع tau موجب اختلال امواج خواب شود، یا خواب عمیق ضعیف باعث کاهش پاکسازی پروتئینهای آسیبزا از مغز شود؛ حتی احتمال دارد هر دو فرایند یک چرخه معیوب ایجاد کنند. نکته مهم این است که برخی افراد مورد مطالعه هنوز مبتلا به آلزایمر تشخیص داده نشده بودند و افت حافظه آنها در محدوده معمول سنشان قرار داشت. بنابراین، تغییر امواج خواب و تجمع tau ممکن است پیش از ظهور علائم شدید بیماری آغاز شوند، اما برای استفاده از این یافتهها بهعنوان ابزار تشخیص یا پیشبینی قطعی، مطالعات بیشتری لازم است.
این مطالعه خواب عمیق و امواج آهسته را بهعنوان یکی از مسیرهای احتمالی برای بررسی سلامت مغز مطرح میکند. با اینحال، این مقاله هنوز توصیه درمانی مستقیمی ارائه نمیکند. پیام اصلی آن این است که افت کیفیت خواب فقط پیامد طبیعی افزایش سن نیست و ممکن است با تغییرات پاتولوژیک مغز، بهویژه تجمع tau در نواحی پیشانی، ارتباط داشته باشد.
https://medicalxpress.com/news/2026-09-deep-loss-linked-alzheimer-protein.html



