دانشمندان تغییراتی را درون جوانههای چشایی(Taste bud) کشف کردهاند که ممکن است به توضیح این موضوع کمک کند که چرا برخی افراد، حتی بیش از یک سال پس از بهبودی از کووید-۱۹، همچنان در تشخیص مزه غذاها مشکل دارند. یافتهها نشان میدهند که هم پیامهای مولکولی مسئول تشخیص برخی مزهها دچار اختلال شدهاند و هم ساختار جوانههای چشایی تغییراتی غیرطبیعی پیدا کرده است.
این مطالعه که در مجله علمی Chemical Senses منتشر شده، نخستین شواهد زیستی مستقیم را ارائه میدهد که مشکلات چشایی طولانیمدت بیماران را به تغییرات قابلاندازهگیری در سلولهای چشایی آنها مرتبط میکند.
برای بررسی اثرات طولانیمدت کووید-۱۹ بر حس چشایی، ۲۸ نفر را بررسی کردند که بیش از یک سال پس از ابتلا به کرونا همچنان دچار اختلال چشایی بودند. هیچیک از این افراد به دلیل کووید-۱۹ در بیمارستان بستری نشده بودند.
نتایج آزمایشها نشان داد که ۸ نفر از این ۲۸ نفر، نتایج غیرطبیعی و مشخصی در آزمایشهای چشایی داشتند. همچنین ۱۱ نفر گزارش کردند که در تشخیص برخی مزهها، بهویژه شیرین، تلخ و اومامی، مشکل دارند. اومامی مزهای خوشطعم و گوشتی است که در غذاهایی مانند قارچ و عصاره گوشت احساس میشود. در مقابل، توانایی این افراد در تشخیص مزههای شور و ترش تا حد زیادی حفظ شده بود. برای یافتن علت این تفاوت، پژوهشگران از ۲۰ نفر از شرکتکنندگان نمونههای کوچکی از بافت جوانههای چشایی گرفتند و آنها را از نظر وجود تغییرات و ناهنجاریهای زیستی بررسی کردند.
دانشمندان یک اختلال مولکولی را در سلولهای چشایی شناسایی کردند. تیم پژوهشی متوجه شد که مقدارRNA پیامرسان یا mRNA مرتبط با تولید پروتئینی به نام PLCβ2 کاهش یافته است. این پروتئین نقش مهمی در انتقال پیامهای چشایی از سلولهای گیرنده چشایی به دستگاه عصبی دارد. بهطور مشخص، PLCβ2 به تقویت سیگنالهایی کمک میکند که هنگام تشخیص مزههای شیرین، تلخ و اومامی توسط زبان ایجاد میشوند. اگر مقدار این پروتئین کافی نباشد، ممکن است این سیگنالها بیش از حد ضعیف شوند و فرد نتواند مزهها را بهدرستی تشخیص دهد.
نویسنده مسئول این پژوهش، توضیح داد: PLCβ2 مانند یک تقویتکننده مولکولی درون سلولهای چشایی عمل میکند. این پروتئین سیگنال را پیش از انتقال به مغز تقویت میکند. وقتی مقدار آن کاهش مییابد، سیگنال چشایی ضعیفتر میشود.
این کشف همچنین میتواند توضیح دهد که چرا برخی مزهها بیشتر از مزههای دیگر تحت تأثیر قرار میگیرند. سلولهای مسئول تشخیص مزههای شور و ترش از مسیرهای پیامرسانی متفاوتی استفاده میکنند که به PLCβ2 وابسته نیستند. به همین دلیل، ممکن است این دو حس چشایی حتی در صورت اختلال در مسیرهای مربوط به سایر مزهها، تا حد زیادی حفظ شوند.
پژوهشگران دریافتند که تغییرات ایجادشده فقط به پیامرسانی مولکولی محدود نمیشوند. هنگامی که بافت جوانههای چشایی را زیر میکروسکوپ بررسی کردند، متوجه شدند که در برخی افراد، نحوه قرارگیری و آرایش سلولهای چشایی تغییر کرده است.
در مجموع، یافتهها نشان میدهند که مشکلات چشایی ماندگار پس از کووید-۱۹ ممکن است نتیجه چند اختلال زیستی مختلف باشند؛ اختلالاتی که هم سازمانیافتگی سلولهای چشایی و هم توانایی آنها در انتقال اطلاعات را تحت تأثیر قرار میدهند.
یکی از نکات جالب درباره اختلال طولانیمدت حس چشایی این است که چرا این مشکل با وجود توانایی طبیعی بدن برای جایگزین کردن سلولهای چشایی، همچنان ادامه پیدا میکند. در شرایط عادی، سلولهای موجود در جوانههای چشایی تقریباً هر دو تا چهار هفته یکبار جایگزین میشوند. بااینحال، پژوهشگران نشانههایی پیدا کردند که نشان میداد فرایندهای مولکولی موردنیاز برای عملکرد طبیعی حس چشایی ممکن است در برخی افراد برای مدت بسیار طولانیتری مختل باقی بمانند.
بیشتر افرادی که در طول ابتلا به کووید-۱۹ دچار تغییرات چشایی میشوند، طی چند هفته یا چند ماه حس چشایی طبیعی خود را دوباره به دست میآورند. اما گروه کوچکی از افراد، حتی مدتها پس از برطرف شدن عفونت، همچنان این علائم را تجربه میکنند. یافتههای جدید شواهد زیستی قابلاندازهگیریای ارائه میدهند که میتوانند به توضیح علت طولانی شدن روند بهبودی در این افراد کمک کنند.
نویسندگان مقاله میگویند: “یافتههای ما شواهد قابلاندازهگیریای از اختلال طولانیمدت حس چشایی در برخی بیماران پس از کووید-۱۹ ارائه میدهند؛ اختلالی که مدتها پس از پاک شدن ویروس از بدن همچنان ادامه دارد”.
اگرچه این کشف به روشن شدن علت احتمالی یکی از علائم طولانیمدت کرونا کمک میکند، هنوز پرسشهای مهمی بیپاسخ ماندهاند.
Reference: Hanna Morad, Tytti Vanhala, Marta A Kisiel, Agnes Andreason, Mei Li, Göran Andersson, Göran Laurell, Thomas E Finger, Göran Hellekant. Taste dysfunction in long COVID. Chemical Senses, 2026; 51 DOI: 10.1093/chemse/bjaf068



